Trước đây, mình dành phần lớn thời gian vào nghiên cứu, xây dựng giáo trình, thử nghiệm các dự án cá nhân hoặc viết lách. Còn dạo này mình cảm thấy mất nhiều năng lượng, mất thời gian khi phải làm việc nhóm, phải cầm tay chỉ việc, sửa từng bước lặt vặt ở vai trò của người hướng dẫn. Hay có khi nào ngay cả người được hướng dẫn cũng chẳng muốn mình hướng dẫn!? Hoang mang!? Who knows!?
Vài công việc gần đây như kiểu trả lời các câu hỏi rất cơ bản, nhắc đi nhắc lại một quy trình, chủ động đi calling để cập nhật trạng thái, hay đi theo dõi tiến độ của từng người và phải đi sửa những lỗi mà mình "nghĩ rằng" họ có lẽ phải tự đi tìm kiếm để trả lời thay vì đợi mình hỏi.
Nó khiến bản thân mình trở nên toxic, và cái aura của sự toxic thoát ra môi trường rồi tác động trực tiếp tới đội ngũ mình đang làm việc là một thứ tất yếu. Mình rất ghét việc này! Rất ghét có sự toxic ở trong đội nhóm và doanh nghiệp. Nên khi nhìn thấy được sự toxic ấy, mình lại stress rồi lại đặt câu hỏi tại sao mình không kiểm soát được!
Cứ mỗi lần việc kia xuất hiện, mình bị cuốn theo từ vài chục phút tới hàng tiếng đồng hồ. Nó khác hẳn với việc mình hân hoan chìm đắm trong dopamine khi làm việc độc lập. Mất khá nhiều thời gian mới quay trở lại trạng thái tập trung (context switching) sau mỗi lần bị gián đoạn.
Chẳng còn thứ năng lượng tích cực nào sau mỗi lần gián đoạn, ngay lúc ấy chỉ muốn trốn thoát khỏi tất cả hội nhóm, trốn khỏi tất cả vòng tròn kết nối, trốn thoát tất cả mọi thứ để mình được trở về môi trường sống của mình.
Hiện tại, điều đó có lẽ khá khó ở vai trò của người quản lý, hoặc ở vai trò của một người anh cả dẫn dắt những đứa em thơ. Kệ mẹ và thả trôi chúng nó là một điều quá đỗi dễ dàng để thực hiện. Nhưng mình vẫn bảo chúng nó rằng: Đối mặt với việc khó, việc từ bỏ chẳng phải quá dễ dàng sao? Sẽ rất nhiều người chọn cách từ bỏ, nhưng thành công chỉ đến với người có nỗ lực thôi.
Những bức tranh khác nhau
Với những người đã nhiều năm trong công việc, nhiều thứ đã trở thành "trực giác" và "kinh nghiệm". Có nhiều thứ chỉ cần nói ra là bức tranh toàn cảnh đã hiện lên trên đầu. Một vấn đề xảy ra đã có thể biết nguyên nhân nằm ở đâu. Chẳng phải thông mình, mà tóm gọn lại ở hai chứ "làm nhiều" nên các pattern nó tự xuất hiện trong đầu.
Còn với những người mới, bức tranh của họ nhau. Với mình đó là một bản đồ đầy chi tiết tới từng ngõ ngách, còn họ chỉ vài nét bút nguệch ngoạc và nhiều lỗi sơ đẳng.
Ban đầu mình nghĩ họ lười, nhưng ngồi quan sát thì phán đoán ấy của mình là sai (trong nhiều trường hợp). Nhưng có lẽ họ chẳng biết tới việc xây dựng mô hình tư duy có hệ thống, module hoá để tái sử dụng nhiều tài nguyên, chạy giả lập, customer centric, hay chia việc nào dễ việc nào khó. Họ không biết cái nào là thông tin quan trọng, cái nào là nhiễu, cái nào cần phải đào sâu.
Phải chăng họ ít quan sát cách thiên nhiên vận hành, cách những ngành nghề khác hoạt động? Một môi nhà chắc chắn để cả 3 thế hệ ở chung đâu phải vẽ 4 cạnh hình chữ nhật là dựng được? Nước đâu chỉ chảy một lần là mòn đá, nó phải lặp đi lặp lại hàng chục, trăm, vạn năm.
Khoảng cách của sự thất vọng
Sự thất vọng càng đạt tới đỉnh điểm khi khoảng cách giữa câu trả lời của hai câu nỏi này một lớn: "Tại sao mày lại không biết?" và "Em không biết nên bắt đầu từ đâu". Khoảng cách ấy không phải mỗi kiến thức, nó là sự cách biệt rõ ràng về tư duy.
Có phải mình mình đang không nhìn ra khoảng cách đó? Để rồi cả hai phải chịu những sự thất vọng về nhau. Một bên cho rằng đối phương thiếu năng lực, bên còn lại cảm thấy đang bị yêu cầu phải biết những điều mà vốn dĩ họ chẳng biết. Năm mức độ ngu dốt gọi nó là không biết cái mình không biết.
Áp lực về thời gian
Mình thích việc một hệ thống được chuyên nghiệp hoá, rõ ràng module, dễ dàng bảo trì và tự động hoá. Mình chán ghét những công việc hoặc hoạt động mà chúng phụ thuộc quá nhiều vào sự vận hành thủ công bởi con người, trừ khi nó phải là một sản phẩm nghệ thuật.
Một bức tranh có thể tới vài chục năm mới hoàn thành vì người nghệ sĩ họ nói "đó là cảm xúc". Nhưng một vấn đề ANBM chúng ta chỉ có vài chục phút, vài ngày, vài tuần để nó phát triển từ một mẩu logs nhỏ vài dòng cho tới một thảm hoạ của cả một doanh nghiệp.
Lòng trắc ẩn và hiệu suất chung
Sự mệt mỏi của mình khi phải diễn cả hai vai. Một mặt phải chịu trách nhiệm về chất lượng của các dự án, an toàn của tổ chức. Mặt kia là người phải gần gũi, hiểu và gắn kết anh em.
Mình thấy "lòng trắc ẩn" là một phẩm chất tốt. Ít nhất mình có cái đó! Nhưng dạo này mình thấy dùng không đúng chỗ. Phải thẳng thắn nhìn nhận đó là sự bao che để rồi à ừm cho qua, hạ thấp các tiêu chuẩn.
Mình ngần ngại khi nói cho họ biết về các đánh giá hiệu suất kém, vì sợ họ suy sụp, sợ hộ mất các cơ hội nghề nghiệp. Nhưng bao dung, can thiệp quá mức vô tình dẫn tới sự phụ thuộc, thiếu tính chủ động, đánh mất sự tin và sự sáng tạo của họ.
Trong quá trình đi lượm lặt thông tin về mối liên quan giữa lòng trắc ẩn và chất lượng công việc. Mình thấy có ghi chép của Jessica Schubert trên Linked, nhận ra cũng người cũng có đồng tình với mình về vấn đề này.
Lòng trắc ẩn có thể tạo ra sự trì hoãn chung ở trong tổ chức khi việc thấu cảm với khó khăn dành cho mỗi cá nhân lấn át đi mục tiêu chung của cả đội nhóm. Điều này tăng mức độ ngần ngại cho việc giao trách nhiệm. Từ ấy làm giảm năng suất chung của tổng thể. Thẳng thắn mà nói, mình thực sự đứng về phe của doanh nghiệp nhiều hơn.
Cũng chưa biết sẽ phải thử nghiệm kiểu gì hay sửa chữa lời nói, hành động như nào nhưng mình sẽ cố để thử.
Nhưng nếu thực sự một vấn đề khi được trao đổi mà họ không đem theo bất kỳ một sự chuẩn bị chỉn chu nào. Kiểu như một sự nghiên cứu đã có, kết quả đạt được, vấn đề đang ở đâu, mắc ở chỗ nào thì nên đem về làm lại.
Tới đây đã thoải mái hơn
Viết ra được những dòng này cũng thấy thoải mái và nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Càng khẳng định một điều, việc viết ra thật sự giải toả được rất nhiều thứ! Bứ thì phải xả thôi!
Cảm ơn!
2026-07-03