Vì quá thích thú với câu chuyện truyền cảm hứng của Steven K. Roberts, người khởi xướng phong trào Nomard Technology aka Du mục công nghệ. Tôi bắt đầu đọc chi tiết cuộc hành trình này và dịch lại bài viết từ trang blog của ông. Mặc dù chưa xin tác quyền, nhưng tôi mong muốn được lưu trữ bản dịch nó cho chính tôi, được chia sẻ câu chuyện của ông tới những người bạn của tôi. Tôi thấy họ đang thực sự trôn vùi tuổi trẻ tẻ nhạt của họ dưới dòng chảy của thời gian.
Cảm ơn ông Roberts! Cảm ơn vì đã cho tôi được quay trở lại thiếu niên bồng bột, mạo hiểm nhưng chẳng biết tương lai sắp tới như nào! Young dump and broke!
Đọc bản gốc: https://nomadicresearchlabs.substack.com/p/the-idea-is-born
Chương 1 - Ý tưởng ra đời
Hmmm, một chiếc máy tính có modem trên xe đạp nằm… (Tháng 3 năm 1983)
“Có chuyện gì vậy Steve? Con định làm một kẻ lông bông cả đời à?” — Phyllis Roberts (mẹ tôi)
Ngoại ô không phải là một nơi chốn; nó là một trạng thái tinh thần. Tôi vẫn vẫy tay chào những người hàng xóm ở Columbus, nhưng sau bốn năm sống ở đó, tôi vẫn chẳng biết họ là ai.
Những khái niệm như CHANGE, REVOLUTION và GROWTH nghe giống những ý tưởng mơ hồ của phong trào phản văn hóa11 Phản văn hoá (Counterculture) chỉ tập hợp những tư tưởng và lối sống cố tình đi ngược lại các chuẩn mực của xã hội Mỹ chính thống thời đó: con đường “ổn định” gồm học hành → kiếm việc → mua nhà ngoại ô → lập gia đình → đi làm đều đặn → tích lũy tài sản → nghỉ hưu. Xét về bối cảnh Counterculture 1960s, Roberts muốn có tư tưởng thoát khỏi những cấu trúc xã hội cứng nhắc để tự quyết định cách mình sống. hơn là những mục tiêu cơ bản của cuộc sống hằng ngày.
“Ồ, anh là nhà văn à!” ai đó hào hứng nói với tôi trong một bữa tiệc.
“Anh viết về cái gì?”
“À, mấy thứ liên quan tới công nghệ cao ấy mà — ba cuốn sách về máy tính, các bài tạp chí về trí tuệ nhân tạo và vi xử lý, mấy thứ geek geek kiểu vậy. Tôi cũng viết cho các khách hàng doanh nghiệp.”
Tôi nhăn mặt khi nghĩ đến cái giỏ IN-DEEPER22 Trong văn phòng Mỹ thời đó thường có các khay giấy tờ được gọi là IN Basket. Roberts chơi chữ biến IN thành IN-DEEPER để đùa rằng công việc không những không được giải quyết mà còn chất ngày càng cao, ngập ngày càng sâu mà mình đang trốn tránh bằng cách có mặt ở đây.
“Trời… một cuộc sống tự do. Tôi ghen tị với anh đấy…”
“Tôi chẳng nghĩ ra được nghề nào khác mà mình muốn làm hơn.”
(ngoại trừ chơi)
Một buổi chiều mùa xuân năm 1983, tôi đi đạp xe cùng người bạn tên Walt, một kỹ sư tại bộ phận Anatec của Atlantic Richfield. Suốt khoảng một năm hoặc hơn, công ty này đã đóng vai trò như “sugar daddy” của tôi, trả tiền để tôi viết tài liệu kỹ thuật và tài liệu bán hàng cho dòng hệ thống điều khiển quy trình công nghiệp của họ.
Cứ vài ngày Walt và tôi lại gặp nhau để đạp xe trên những con đường xuyên qua vùng nông trại, trao đổi những câu chuyện thực chiến của dân kỹ thuật, rồi sau đó nốc gin-tonic trong lúc đồ ăn xèo xèo trên vỉ nướng. Chúng tôi đã đạp được khoảng một giờ thì một thứ gì đó kỳ lạ xuất hiện trong gương của tôi. Lúc ấy tôi chưa biết rằng mình đang tiến tới một giao điểm sẽ thay đổi cuộc đời.
Cái bóng kỳ lạ ấy, nhìn xa chỉ thấy mỗi một nửa người đã từ từ đuổi kịp chúng tôi.
“Này, tôi nghĩ chúng ta sắp bị một chiếc recumbent vượt đấy!”
“Không đâu, tháng Mười Một mới đến kỳ bầu cử mà.”
Nhưng quả thực, hình ảnh ấy dần dần hiện rõ, một ông già râu bạc đang đạp một chiếc Avatar 2000 màu đen, mẫu xe do huyền thoại David Gordon Wilson33 Avatar 2000 là một mẫu recumbent bicycle — xe đạp nằm của Mỹ, được phát triển từ các thiết kế của David Gordon Wilson, giáo sư kỹ thuật tại MIT và là một trong những nhân vật quan trọng của phong trào xe đạp nằm hiện đại ở Mỹ thiết kế.
Trước đó tôi chưa từng thực sự nhìn thấy một chiếc như vậy ở khoảng cách gần như này — và tôi nhìn nó chăm chú đến mức giật nảy cả người khi lao qua một ổ gà. Ông lão đạp xe song song với chúng tôi, đôi chân gân guốc duỗi ra phía trước cơ thể, đôi bàn tay phong sương đặt lên tay nắm phía dưới ghế. Đoán được vẻ thích thú, tò mò của hai kỹ sư trẻ đang cưỡi những chiếc xe đạp khung kim cương kiểu cổ điển, ông tự giới thiệu mình là Robby McCormick. Chỉ chờ có thế, chúng tôi lập tức dồn dập hỏi ông.
“Nó nhanh hơn bao nhiêu?”
“Chạy tốc độ cao có vấn đề gì về độ ổn định không?”
“Thế còn khi chở nặng để đi touring?”
“Tầm nhìn có phải vấn đề không?”
“Nó giá bao nhiêu?”
“Có điểm nào gây khó chịu không?”
“Có bao giờ gặp rắc rối với chó không?”
“Ông có thực sự đi được đến đâu không, hay dành quá nhiều thời gian để đứng lại trả lời câu hỏi?”
Robby thoải mái trò chuyện trong khi chúng tôi tiếp tục đạp xe. Ông cho biết trong ba năm sở hữu chiếc Avatar mang số serial #1, ông đã đi hơn 18.000 dặm với nó… Trung bình hơn 500 dặm mỗi tháng.
"Tôi có thể thử lái nó không?"
"Ồ, tất nhiên là có chứ!"
Chúng tôi đổi xe.
Ngay lập tức tôi đánh lái loạng choạng, phải chống một chân xuống mặt đường để không bị ngã. Nhưng rồi những động tác hiệu chỉnh mỗi lúc một ít dần khi “hệ thống điều khiển sinh học” của cơ thể tôi đạt đến trạng thái ổn định. Chỉ vài phút sau, tôi đã như bay trên chiếc “xe đạp-ghế-dài” ấy, điều khiển bằng bộ tay lái có mức độ phản hồi cực nhạy nằm bên dưới ghế và bắt đầu khám phá các cấp số. Tôi thực sự cảm thấy thoải mái trên một chiếc xe đạp. Robby thì đang hổn hển trên chiếc xe cổ màu đỏ của tôi, trông cực kỳ buồn cười trên cái khung cao như hươu cao cổ — tôi cao khoảng 1.93m
Hông ông lắc qua lắc lại như đang nhại một điệu hula.
“Thích không?” “Tôi yêu nó mất rồi! Tôi ký giấy mua ở đâu đây?”
Tôi trèo trở lại chiếc Miyata tẻ nhạt của mình rồi lặng lẽ đạp xe trong lúc Walt thử chiếc recumbent. Giống như một cuộc cách mạng nhỏ, một thứ gì đó đang âm thầm lên men trong đầu tôi — một thứ cực đoan, điên rồ, nhưng lại hoàn toàn đúng đắn. Đó là ký ức về một kế hoạch lớn. Hay đúng hơn, là sự trở lại gần như dữ dội của một giấc mơ mà tôi đã ấp ủ lúc có lúc không suốt nhiều năm.
Một ý tưởng đang phá tung những cánh cổng của sự tự mãn nơi ngoại ô, quyến rũ tôi bằng những viễn cảnh phiêu lưu. Đây chính là cách tôi sẽ vứt bỏ mọi thứ, chuyển toàn bộ cuộc sống của mình lên một chiếc recumbent hạng nặng được chế tạo riêng, rồi đi khắp thế giới.
Ý tưởng này chưa phải lần đầu tiên, trước đây tôi cũng đã từng thử. Suốt nhiều năm, tôi thu thập brochure du lịch, bản đồ và đủ loại thiết bị touring… thậm chí từng có một chiếc motorhome dài 8.23m tên Sparky. Và tôi dự định biến nó thành văn phòng viết lách di động cùng với cộng sự biên tập của mình.
Mỗi khi căng thẳng, ý tưởng ấy lại nổi lên. Và rồi tôi lại lao vào những dự án chuẩn bị chuyến đi kéo dài cả tháng. Nhưng lúc nào cũng có một vấn đề căn bản:
"Không có tiền"
"Ừ thì bây giờ vẫn chẳng có tiền"
Nhưng lần này tôi có một kế hoạch.
Sau khi Robby chào tạm biệt rồi rẽ về phía nam để trở về nhà ở Arlington, Walt đạp lên bắt kịp tôi.
“Được rồi, Roberts. Mày đang âm mưu cái trò quái quỷ gì trong đầu thế?”
“Ý mày là sao?”
“Tao biết cái vẻ mặt đó. Hoặc là mày đang nghĩ đến chuyện mở công ty, hoặc đang định viết một cuốn sách. Và có khi cả hai đều liên quan đến recumbent.”
Giữa những hơi thở hổn hển, tôi nói với một sự chắc chắn lặng lẽ:
“Tao sẽ không bao giờ trải qua thêm một mùa đông nào nữa ở Columbus. Tao sẽ chế tạo một chiếc recumbent rồi mang công việc của mình lên đường.”
“Ờ. Tao hình dung được cảnh mày sẽ kéo cả cái văn phòng đi khắp đất nước bằng một cái trailer gắn sau xe đạp rồi.”
“Tất cả những gì tao cần là một chiếc máy tính xách tay và một trợ lý. Thậm chí tao còn chẳng cần mang theo một ổ đĩa lưu trữ dữ liệu nào, bởi sau khi biên tập xong tao có thể truyền bản thảo qua CompuServe44 CompuServe là một trong những dịch vụ mạng trực tuyến thương mại đầu tiên trên thế giới, xuất hiện từ cuối thập niên 1960 và đặc biệt phổ biến trong thập niên 1980–đầu 1990. Có thể hình dung nó như một dạng “Internet thu nhỏ” trước khi World Wide Web trở nên phổ biến. Người dùng ở nhà thường có một máy tính, modem và đường dây điện thoại. Máy tính quay số qua mạng điện thoại PSTN tới hệ thống CompuServe. về hệ thống máy tính ở nhà.”
Những dấu hiệu đầu tiên của hoàng hôn vừa nhuộm hồng bầu trời phía trên những cánh đồng ngô trơ trụi.
Tôi im lặng đạp xe một lúc.
“Tao thực sự có thể sống như thế đấy.”
“Tao nghĩ mày sẽ làm được. Cho đến khi hết tiền. Này, trong một năm quen mày, tao đã nghe nhiều kế hoạch điên khùng đến mức chẳng nhớ nổi nữa. Chỉ có đúng một thứ có thể kéo cái mông mày ra khỏi đống nợ thôi — đó là làm việc.”
“Thì tao đang nói về chuyện làm việc mà.”
“Không. Roberts! Mày đang nói về chuyện chơi — mà cũng chẳng phải ý tưởng tệ nếu mày tìm được thằng ngốc nào đó chịu trả tiền cho mày để chơi.”
“Căn nhà ở Dublin ngoài việc cho tao chỗ chứa đống đồ vớ vẩn thì còn có ích gì nữa đâu! Tao là một nhà văn độc thân — tao cần quái gì một căn nhà một tầng ba phòng ngủ giữa ngoại ô?”
Bạn tôi nhấp một ngụm từ chai nước rồi đặt nó trở lại giá mà nhịp đạp chân thậm chí không hề gián đoạn.
“Ừ, điểm đó thì tao không cãi được.”
Tôi cười nhìn quay sang thằng bạn.
“Thế mày nghĩ sao nếu chúng ta cùng làm một dự án chế tạo recumbent?”
“Cái đó nghe thú vị đấy! Tao cũng chẳng ngại có một con như thế.”
Hai chúng tôi vẫy tay chào nhau, rẽ khỏi đường rồi trở về nhà ăn tối. Tôi chậm rãi đạp về căn nhà bừa bộn của mình. Một nơi đầy những dự án dang dở, văn phòng ngập đồ, bát đĩa bẩn, cỏ mọc cao, bụi bặm và tiếng quạt làm mát. Tôi vứt chiếc xe ngoài sân, lấy một chai bia rồi đổ người xuống sofa, con mèo nằm trên đùi. Trong tâm trí, tôi đang lao vun vút xuống những con đường miền núi
Sự chắc chắn về cáy ý tưởng ấy lớn lên nhanh đến mức khiến tôi sợ. Trong phần lớn giai đoạn trưởng thành trong cuộc đời, tôi là một chủ nhà, một doanh nhân nửa mùa, một kẻ mê công nghệ và một tay sưu tầm đủ loại đồ nghề geek. Phòng khách vừa là văn phòng vừa là thư viện — tủ hồ sơ, hàng nghìn cuốn sách, máy photocopy, máy tính, bàn thép, radio sóng ngắn, thiết bị stereo, laser và máy ảnh.
Phần còn lại của căn nhà bị nhồi kín đến tận xà mái bởi hàng tấn đồ đạc, bao gồm cả một phòng tối để tráng ảnh. Trong bối cảnh của một cuộc đời trên xe đạp, chẳng thứ nào trong số đó thực sự quan trọng. Tôi sẽ phải phá bỏ lối sống hiện tại ngay trong lúc vẫn đang sống bên trong nó.
The Idea — Ý TƯỞNG LỚN — mới chỉ ra đời được chín mươi phút, vậy mà tôi đã bắt đầu lập danh sách những việc cần làm trong lúc dọn một chiếc bàn ở căn phòng mà tôi gọi là Trip Room.
Điện thoại reo.
Một cô bạn dáng mảnh mai ở Marysville mời tôi đến một buổi cookout 55 Cookout là một nét sinh hoạt xã hội rất Mỹ: mọi người (hàng xóm, bạn bè) tụ tập ngoài trời để nướng đồ ăn, uống bia/nước ngọt, trò chuyện và dành thời gian với nhau, vừa nướng đồ ăn vừa đứng nói chuyện. Nó gợi cảm giác về một đời sống ổn định, định cư, có nhà cửa và cộng đồng xung quanh — khá đối lập với lối sống “technomad” mà Roberts chuẩn bị lao vào. ở vùng quê — một lựa chọn hấp dẫn hơn nhiều so với làm việc. Không thèm để ý đến deadline, tôi đi tắm, thay quần áo trong lúc những tưởng tượng về cuộc sống trên đường vẫn quay cuồng trong đầu. Sau đó tôi trèo lên chiếc Rabbit GTI — với biển số vanity WORDY — lái xuyên qua khu mua sắm cổ kính của Dublin rồi tăng tốc lên đường cao tốc.
"Ơ bản nhạc trên radio"
Tôi bắt đầu tăng âm lượng. Giọng hát ấy đầy ám ảnh. Một cây guitar, rõ ràng và mạch lạc, cất tiếng với một nỗi buồn được tiết chế — thứ blues của đường trường, một phần bổ sung hoàn hảo cho The Idea (Ý TƯỞNG LỚN). Đó là khoảnh khắc để bìa hát chủ đề của The Idea ra đời. Tôi tiếp tục tăng âm lượng. Robert Plant đang gợi lên những hình ảnh của những chuyến đi.
Tôi liếc nhìn chiếc Escort để chắc rằng nó đang bật, rồi đẩy kim tốc độ lên 129km/h, đầy phấn khích vì tốc độ, phấn khích vì một giấc mơ, phấn khích vì đang lao trên US Route 33. Những dặm đường vun vút trôi qua. Tôi cảm giác mình có thể lái mãi mãi. Nhưng rồi lối ra Marysville đã ở đây, và Madeline cũng ở đó. Chẳng bao lâu sau, buổi tối đã thực sự bắt đầu.
Những câu chuyện phiếm xen lẫn những cuộc trò chuyện nghiêm túc; barbecue và video game; một căn nhà miền quê và những người xa lạ gặp nhau. Đêm càng lúc càng lạnh, mọi hoạt động dần rút vào phòng khách và khu vực thùng bia ngoài patio, khiến tiếng nói và khói thuốc bị dồn vào một không gian quá nhỏ. Không còn kiên nhẫn với những cuộc trò chuyện, tôi tách mình rồi một mình bước đến bên đống lửa rồi ngồi lên một khúc củi được dựng đứng…
Đúng vậy, chết tiệt!
Tôi sẽ tống khứ hàng tấn đồ đạc bằng một cuộc garage sale khổng lồ, rồi dùng số tiền đó để chế tạo và trang bị một chiếc recumbent của riêng mình. Nó sẽ được gắn thêm một máy tính xách tay phục vụ xử lý văn bản và liên lạc. Tôi sẽ tìm một trợ lý và một văn phòng. Tôi sẽ mở rộng sang những thị trường tạp chí mới, bao gồm một hoặc hai chuyên mục dài hạn.
Và tôi sẽ tìm một agent để thu xếp hợp đồng xuất bản sách. Tôi hình dung chiếc ghế xoay màu đỏ rách nát của mình đang lăn về phía Tây, kéo lê phía sau những mảnh xích kêu leng keng — tàn tích của những ràng buộc đã xiềng tôi vào bàn làm việc suốt nhiều năm.
Một chiếc modem sẽ là sợi dây nối tôi với cả vũ trụ — thở ra những bài báo và một cuốn sách trong lúc tôi lướt đi trên những con đường. Thỉnh thoảng lại có người ghé qua “Ốc đảo Brainstorming” - chỗ làm việc trên xe của tôi, tò mò nhìn cái lưng còng đang im lặng ngồi một mình bên đống lửa. Làm sao một gã có thể ngồi xa cô nàng tóc dài cao sáu foot đang cười khúc khích bên trò Space Invaders lâu đến thế?
"Gã này là ai vậy"
"Có vẻ chẳng thích giao du cho lắm (anti-social)"
Tôi nhấp bia, nghĩ về đèn xe đạp và năng lượng mặt trời, thiết bị cắm trại, cách quản lý file, chuyển tiền, thiết kế khung xe và làm thế nào để chuẩn bị tất cả mọi thứ trước khi mùa đông đến. Đôi lúc tôi hình dung ra bản đồ nước Mỹ và mơ mộng. Đôi lúc tôi cau mày trước những vấn đề trước mắt vừa thực tế vừa khó khăn. Nhưng chưa bao giờ tôi nghi ngờ The Idea. Tôi lại tiếp “đăng nhập” vào ngọn lửa khi màn đêm ngày càng trở nên mơ hồ.
Trở về nhà một mình lúc 3 giờ sáng, mắt tôi lờ đờ khi lục lọi trong garage. Nó đây rồi. Nó bị chôn dưới đống đồ lộn xộn và đang là nơi trú ngụ của vài con nhện mùa xuân. Hai chân của nó đã cong, nhưng vẫn dùng được. Tôi phủi bụi chiếc bảng bằng chiếc áo vẫn còn ám mùi khói rồi dùng bút Sharpie viết lại số điện thoại cho rõ. Đó là thứ còn sót lại từ lần "vượt ngục" trước aka thoát khỏi những thứ đang giam cầm trong suy nghĩ. Và giờ đây nó lại chuẩn bị rung lắc trong những luồng gió mạnh do những chiếc ô tô chạy ngang tạo ra.
Tôi ngậm chiếc đèn pin trong miệng. Người run lên không chỉ vì lạnh. Rồi tôi cắm tấm biển xuống sân trước nhà:
FOR SALE BY OWNER
NHÀ BÁN — CHÍNH CHỦ
Công cuộc chuẩn bị cho Ý TƯỞNG LỚN đã chính thức bắt đầu
Phản văn hoá (Counterculture) chỉ tập hợp những tư tưởng và lối sống cố tình đi ngược lại các chuẩn mực của xã hội Mỹ chính thống thời đó: con đường “ổn định” gồm học hành → kiếm việc → mua nhà ngoại ô → lập gia đình → đi làm đều đặn → tích lũy tài sản → nghỉ hưu. Xét về bối cảnh Counterculture 1960s, Roberts muốn có tư tưởng thoát khỏi những cấu trúc xã hội cứng nhắc để tự quyết định cách mình sống. ↩
Trong văn phòng Mỹ thời đó thường có các khay giấy tờ được gọi là IN Basket. Roberts chơi chữ biến IN thành IN-DEEPER để đùa rằng công việc không những không được giải quyết mà còn chất ngày càng cao, ngập ngày càng sâu ↩
Avatar 2000 là một mẫu recumbent bicycle — xe đạp nằm của Mỹ, được phát triển từ các thiết kế của David Gordon Wilson, giáo sư kỹ thuật tại MIT và là một trong những nhân vật quan trọng của phong trào xe đạp nằm hiện đại ở Mỹ ↩
CompuServe là một trong những dịch vụ mạng trực tuyến thương mại đầu tiên trên thế giới, xuất hiện từ cuối thập niên 1960 và đặc biệt phổ biến trong thập niên 1980–đầu 1990. Có thể hình dung nó như một dạng “Internet thu nhỏ” trước khi World Wide Web trở nên phổ biến. Người dùng ở nhà thường có một máy tính, modem và đường dây điện thoại. Máy tính quay số qua mạng điện thoại PSTN tới hệ thống CompuServe. ↩
Cookout là một nét sinh hoạt xã hội rất Mỹ: mọi người (hàng xóm, bạn bè) tụ tập ngoài trời để nướng đồ ăn, uống bia/nước ngọt, trò chuyện và dành thời gian với nhau, vừa nướng đồ ăn vừa đứng nói chuyện. Nó gợi cảm giác về một đời sống ổn định, định cư, có nhà cửa và cộng đồng xung quanh — khá đối lập với lối sống “technomad” mà Roberts chuẩn bị lao vào. ↩