--- title: 'Bóng thám không (Radiosonde)' date: '2026-06-26T20:33:15+07:00' author: XV5HP tags: - sdr - radiosonde draft: false summary: 'Bắt đầu từ một tín hiệu vô tuyến, tôi đã dành nhiều năm trời để săn, theo đuổi, thu lượm và chơi nhiều trò thú vị với bóng thám không' image: /uploads/2026/07/0b485dd05452e7ad.webp series: radiosonde part: 1 --- Theo tài liệu [TCVN 12636-6:2020](https://tieuchuan.vsqi.gov.vn/tieuchuan/view?sohieu=TCVN+12636-6%3A2020), bóng cao su (balloon) được bơm khí nhẹ như Heli hoặc Hydro (tuỳ thuộc vào khu vực địa lý thả bóng) sẽ kéo theo máy thám không (radiosonde) để tự do bay trong khí quyển. Nó sẽ hực hiện nhiệm vụ quan trắc các yếu tố khí tượng trong không khí trên cao như: áp suất khí quyển, nhiệt độ, độ ẩm và gió. Những dữ liệu này được gửi về trạm mặt đất qua sóng vô tuyến. Bóng được chế tạo từ cao su màu trắng, không được trang bị đèn báo hiệu, có khối lượng 780 g và đường kính khoảng 120 cm khi được bơm trước khi thả. Thiết bị thám không (cục xốp màu trắng) có khối lượng 109 g (chưa bao gồm cuộn dây tời), với kích thước 6,3 × 27,2 × 10,4 cm (rộng × dài × cao), được thiết kế nhỏ gọn nhằm giảm tải trọng và tối ưu hiệu suất bay của hệ thống. ![Nhân viên thả bóng tại trạm cao không đường Pháo Đài Láng, Hà Nội, Việt Nam](/uploads/2026/07/0b485dd05452e7ad.webp) ![Trên tay bóng thám không nhặt tại khu vực miền Bắc, Việt Nam](/uploads/2026/07/b1c532a478221b08.webp) Bóng có tốc độ bay trung bình từ 300–480 m/phút, đạt độ cao thám sát tối đa khoảng 35 km trước khi bóng giãn nở và nổ. Tuỳ thuộc vào lượng khí được bơm trong bóng và thời tiết mà thời gian bay dự kiến khoảng 1,5 giờ kể từ thời điểm thả. Sau ấy chúng rơi trong phạm vi bán kính khoảng 100 km, tùy thuộc vào điều kiện gió ở các tầng khí quyển. ![Máy bay dân sự thường có trần bay khoảng 13km. Bóng thám không có thể bay vượt xa hơn, khi bóng nổ sẽ rơi tự do theo gió xuống mặt đất](/uploads/2026/07/623dd70652965c95.webp) ## Thiết bị thám không Vaisala RS41 Hàng năm, Việt Nam vẫn duy trì hoạt động mua sắm thiết bị thám không vô tuyến, bóng thám không cao su và thực hiện bảo trì, bảo dưỡng các trạm thả nhằm phục vụ công tác quan trắc khí tượng tầng cao. Theo thông tin nguồn mở (OSINT) từ [hồ sơ mời thầu công khai](https://dauthau.asia/thongbao/moithau/may-tha-tham-khong-vo-tuyen-1353419.html), thiết bị được sử dụng chủ yếu là RS41-SG do Vaisala Oyj (Phần Lan) sản xuất. Đây là dòng radiosonde được nhiều cơ quan khí tượng trên thế giới sử dụng nhờ độ chính xác và độ tin cậy cao. Theo số [liệu thống kê của GRUAN](https://www.gruan.org/data/measurements/sonde-launches) (GCOS Reference Upper-Air Network), từ năm 2004 đến đầu năm 2025 đã ghi nhận khoảng 199.359 lượt thả thiết bị thám không (radiosonde) trên toàn cầu. Dữ liệu cho thấy hai dòng thiết bị chiếm ưu thế tuyệt đối là Vaisala RS41 và Vaisala RS92, với lần lượt khoảng 90.837 và 68.897 lượt phóng, tương đương gần 80% tổng số lượt thả được ghi nhận. Trong đó, RS92 là dòng thiết bị được sử dụng rộng rãi trong giai đoạn 2004–2017 trước khi dần được thay thế bởi RS41, vốn trở thành chuẩn phổ biến từ khoảng năm 2017 đến nay ![Chủng loại thám không và số lượng bóng được thả từ 2004 tới 2025, theo số liệu từ Gruan thấy chủ chủ yếu là RS41 và RS92](/uploads/2026/07/8a6a6e52c27a6741.webp) Thiết bị RS41-SG hoạt động trong dải tần 400,16–405,99 MHz, sử dụng phương thức điều chế GFSK (Gaussian Frequency Shift Keying) với công suất phát tối thiểu 60 mW. Theo thông số kỹ thuật của nhà sản xuất, thiết bị có cự ly truyền dữ liệu tối đa khoảng 350 km trong điều kiện thu nhận thuận lợi. Hệ thống tích hợp bộ sẵn bộ thu GPS để xác định vị trí và tính toán các tham số gió theo phương pháp theo dõi quỹ đạo bay. ![Thiết bị Vaisala RS41-SG đang được sử dụng phổ biến tại trung tâm khí tượng thuỷ văn Việt Nam](/uploads/2026/07/96106de44e0b85af.webp) RS41-SG thực hiện chu kỳ đo 1 giây/lần, liên tục thu thập và truyền các tham số khí tượng gồm nhiệt độ, áp suất khí quyển, độ ẩm và vận tốc, hướng gió về trạm thu mặt đất. Nuôi sống thiết bị bằng hai pin AA, cho thời gian hoạt động liên tục trên 240 phút, đáp ứng toàn bộ quá trình bay của bóng thám không. Mấy quả pin mà đi theo hãng là loại không sạc lại được, nhẹ lắm, dùng khá bền. Với hai quả pin này mà nhiều khi bóng rơi xuống đất khoảng 8-12 tiếng vẫn phát tín hiệu để đi tìm ## Trạm thả bóng ở Việt Nam Tiếp tục OSINT lần theo [thông tin từ Theo AIP Việt Nam](https://www.vnaic.vn/images/stories/vnaic.vn/SanPhamDichVu/AIPVietNam/AIP/2023-07-15/html/eAIP/VV-ENR-5.3-vi-VN.html) (Aeronautical Information Publication) do Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) công bố, hiện nay Việt Nam duy trì 06 trạm thả bóng thám không vô tuyến phục vụ công tác quan trắc khí tượng tầng cao, bao gồm: Điện Biên, Hà Nội, Vinh, Đà Nẵng, Tân Sơn Hòa (TP. Hồ Chí Minh) và Bạch Long Vĩ. ![Ảnh chụp từ tài liệu của AIP Việt Nam](/uploads/2026/07/d0ad7cb8fe1e0b50.webp) Các trạm Hà Nội, Đà Nẵng và Tân Sơn Hòa thực hiện 02 lần thả mỗi ngày, vào khoảng 06:45–07:00 và 18:45–19:00 (giờ địa phương), tương ứng với các thời điểm quan trắc chuẩn quốc tế 00 UTC và 12 UTC. Trong khi đó, các trạm Điện Biên, Vinh và Bạch Long Vĩ thực hiện 01 lần thả mỗi ngày vào buổi sáng, từ 06:45 đến 07:00. Khi nào thời tiết có diễn biến phức tạp (áp thấp, bão), các trạm sẽ thả thêm một quả tăng cường vào lúc 12:45–13:00, 18:45–19:00 hoặc 00:45–01:00 (giờ địa phương) để tăng cường mật độ dữ liệu phục vụ dự báo và cảnh báo thiên tai. ![Ngọn hải đăng ở đặc khu Bạch Long Vĩ, Hải Phòng](/uploads/2026/07/79e0d5506f518ff8.webp) Tìm kiếm OSINT từ hình ảnh về ngọn hải đăng tại đặc khu Bạch Long Vĩ, Hải Phòng. Đây cũng là trạm quan trắc cao không có gắn ăngten Yagi để thu tín hiệu bóng thám không. Như vậy, Việt Nam và hơn 1300 trạm khác trên thế giới sẽ thả đồng loạt các bóng thám không mỗi ngày để chia sẻ thông tin về thời tiết. ## Nghe tín hiệu Radiosonde bằng bộ đàm Tiếp tục tìm kiếm OSINT từ tài liệu hồ sơ chào thầu, mình tìm được thông số kỹ thuật của thiết bị thám không Vaisala RS41-SG của Tổng cục Khí tượng Thủy văn hoạt động trong dải tần UHF 400,16–405,99 MHz (phù hợp với quy hoạch tần số quốc gia). ![](/uploads/2026/07/a2152899b788625c.webp) Với **tần số trung tâm khoảng 403 MHz**, tín hiệu có bước sóng xấp xỉ 0,744 m, do đó anten phát trên radiosonde thường chỉ là một anten monopole λ/4 có chiều dài khoảng 18,6 cm. Trong quá trình bay, thiết bị được treo dưới bóng thám không nên liên tục quay và dao động, khiến phân cực (polarization) của tín hiệu thay đổi theo thời gian. Mà nó ở trên cao tít nên bộ bao phủ rộng, mặc dù công suất phát của nó khá thấp. Bạn có thể dễ dàng mở bộ đàm cầm tay (mấy loại rẻ tiền mua đầy trên Shopee) là thu được tín hiệu kêu xì xẹt, xì xẹt của nó. ## Săn bóng Thiết bị thám phát liên tục dữ liệu khí tượng kèm theo toạ độ GPS trong băng tần của nó, tín hiệu này dễ dàng thu, xử lý và hiển thị bởi các thiết bị SDR (Software Defined Radio). Trong nhóm HAM Radio Việt Nam, chúng mình trao đổi rất sôi nổi và rủ nhau đi săn nó như một thú vui mỗi ngày. ![](/uploads/2026/07/085b3a239f5b6049.webp) ![](/uploads/2026/07/6d4fad61c003c58e.webp) ![](/uploads/2026/07/6a06999e90c9111f.webp) Săn bóng là gọi cho vui, chứ thực ra là theo dõi quỹ đạo bay của nó rồi tìm kiếm nó khi nó rơi sát mặt đất, các trạm thu cố định không còn thu được tín hiệu gì (vì thấp quá rồi). Các cậu có thể xem thêm video hành trình săn bóng trong đêm của mình nhé. Còn kỹ hơn mình sẽ viết ở các bài sau nhé https://www.youtube.com/watch?v=lxMMdBcInP8 Hình bên dưới mình minh hoạ hướng đi và cao độ của bóng có mã hiệu X0733012 bằng ứng dụng Google Earth, tín hiệu này do trạm ở Hải Phòng của mình thu được ![hướng đi và cao độ của bóng X0733012](/uploads/2026/07/d3f133f6b21db575.webp)